Αυτογνωσία: Πόσο καλά γνωριζόμαστε με τον εαυτό μας τελικά;

Αυτός που γνωρίζει τους άλλους είναι σοφός, αυτός που γνωρίζει τον εαυτό του είναι φωτισμένος -Lao Tzu


Έχετε αισθανθεί στην καθημερινότητά σας ότι είναι αναγκαίο να προσαρμόζεστε ανάλογα με τις ανάγκες των άλλων; Ζούμε σε έναν περίπλοκο κόσμο που φαίνεται να περιμένει από εμάς να είμαστε πολλά διαφορετικά πράγματα την ίδια στιγμή. Πολύ σπάνια, πλέον, καλούμαστε να είμαστε απλά ο εαυτός μας- αλλά περιέργως- όταν έχουμε αυτήν την ελευθερία, φαίνεται να μην ξέρουμε τον τρόπο για να είμαστε ο
εαυτός μας.
Γιατί, λοιπόν, η αληθινή ατομικότητα να μας φαίνεται τόσο δύσκολη υπόθεση; Ίσως γιατί δεν γνωρίζουμε και τόσο καλά τον πραγματικό μας εαυτό.  Με άλλα λόγια,  δεν κατέχουμε και τόσο καλά το «γνώθι σ’ αυτόν».

Πώς θα αποκτήσουμε Αυτογνωσία;

Η Αυτογνωσία συχνά αναφέρεται ως το κλειδί για την προσωπική ανάπτυξη - και ενδεχομένως να είναι! Αρχικά όμως, είναι σημαντικό να διακρίνουμε την έννοια του εαυτού από την έννοια της προσωπικότητας. Η προσωπικότητά σας αφορά τον τρόπο που συμπεριφέρεστε, τις ικανότητές σας και τις συνέπειες που όλα αυτά έχουν στον εαυτό σας και στους άλλους. Έτσι λοιπόν, εάν θέλετε να αποκτήσετε Αυτογνωσία, τότε χρειάζεται να «βγείτε έξω από τον εαυτό σας» και να δείτε τον εαυτό σας ως ανεξάρτητος παρατηρητής–όπως κάνει ένας σύμβουλος σε μια καθοδήγηση.
Όταν είστε έξω από το σύστημα του εαυτού σας, τότε μπορείτε να είστε αντικειμενικοί γι’ αυτό. Αντίθετα, όταν είστε απορροφημένοι στον εαυτό σας, διλήμματα για το τι πρέπει και τι δεν πρέπει να κάνετε, κυριαρχούν μέσα σας. Ο εαυτός σας κινείται μεταξύ των άκρων και δεν είναι σε θέση να παρατηρεί αυτό το σύστημα, γιατί στην πραγματικότητα είναι το σύστημα.
Η Αυτογνωσία επιτυγχάνεται από την αλλαγή οπτικής γωνίας, από την παρατήρηση των ενεργειών, των σκέψεων και των συναισθημάτων σας, την παρατήρηση του κόσμου γύρω σας, των ανθρώπων και των σχέσεων, επιτρέποντας σας ένα διάλειμμα από τον εαυτό σας. Μόνο μέσω της παρατήρησης του τι πραγματικά συμβαίνει μέσα σας, μπορείτε να αλλάξετε και να προσαρμοστείτε στις εκάστοτε συνθήκες της καθημερινότητας.

Ο «ψευδής εαυτός» είναι στις περισσότερες περιπτώσεις, ένας εαυτός που έχει δημιουργηθεί για να ευχαριστεί τους άλλους, ενώ ο αληθινός εαυτός μας είναι αυτός που παίρνει βαθιά ικανοποίηση από τη ζωή.


Οι Ψυχολόγοι θεωρούν ότι η προσωπικότητά μας είναι το αποτέλεσμα που προκύπτει από το συνδυασμό του έμφυτου «προγραμματισμού» που ενυπάρχει μέσα μας και των επιρροών που δεχόμαστε, κυρίως μετά από μια-δυο δεκαετίες, από διάφορες εξωτερικές πηγές.

Ποιοι θεωρούμε εμείς ότι είμαστε;

Ένα μέρος της προσωπικότητάς μας σχετίζεται με τους ρόλους που έχουμε στη ζωή μας. Όλοι μας διαδραματίζουμε καθημερινά πολλούς και διαφορετικούς ρόλους οι οποίοι αλλάζουν, καθώς προχωράμε.
Κάποιοι από αυτούς τους ρόλους είναι αυτός του γιου ή της κόρης, της αδελφής ή του αδελφού, του team-mate, του συμφοιτητή, του φίλου, του υποψήφιου, του εργαζόμενου, του συνάδελφου, του συνεργάτη, του συζύγου, του διευθυντή, του πατέρα ή της μητέρας, της θείας ή του θείου, του νονού, του παππού ή της γιαγιάς... και ο κατάλογος συνεχίζεται! Ακόμη και η ανάγνωση του εν λόγω καταλόγου μπορεί να έφερε κάποιες εικόνες στο μυαλό σας για το τι σημαίνει για εσάς κάθε ένας από αυτούς τους ρόλους και για το κατά πόσο αυτοί οι ρόλοι σας καθορίζουν ως άτομο.
Τα παραπάνω θα λέγαμε ότι είναι ένας «ψευδής εαυτός» στις περισσότερες περιπτώσεις, ένας εαυτός που έχει δημιουργηθεί για να ευχαριστεί τους άλλους, για να ταιριάζει με την ατζέντα τους, για να καταστεί δυνατή η σχέση με τους γύρω. Στην καλύτερη εκδοχή μας, είναι μάλλον απίθανο να εξελιχθούμε σε έναν ενήλικα χωρίς άχρηστες κι ακούσιες τροποποιήσεις ή, αλλιώς, αυτό που κοινώς ονομάζουμε "προσαρμογή".

Ποιος είναι όμως ο πραγματικός εαυτός μας;

Ο αυθεντικός εαυτός μας είναι κάτω από όλες τις προσαρμογές που έχουμε αποκτήσει κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Ο αληθινός εαυτός μας είναι αυτός που παίρνει βαθιά ικανοποίηση από τη ζωή, όχι απλώς σε θεωρητικό επίπεδο. Για παράδειγμα, σε θεωρητικό επίπεδο η ζωή είναι καλή, επειδή έχουμε την καριέρα, τον σύντροφο, το σπίτι και το αυτοκίνητο. Ωστόσο, μέσα μας ίσως νιώθουμε σα χαμένοι.
Ο πραγματικός μας εαυτός είναι εκείνος που πολλές φορές αισθάνεται απόγνωση διαδραματίζοντας κάποιους από τους παραπάνω ρόλους, ενώ παράλληλα εμείς πιστεύουμε ότι τα «πρέπει» μας έχουν εκπληρωθεί. Ο αυθεντικός εαυτός μας είναι αυτός που λαχταρά να εκφραστεί, είναι το ανεκμετάλλευτο δυναμικό που κρύβουμε μέσα μας, η μοναδικότητα που άλλοι άνθρωποι αναγνωρίζουν ως χάρισμα και αυθεντικότητα. Όλα αυτά είναι αρκετά σημαντικά αν σκεφτούμε ότι μονό εμείς μπορούμε να μεταμορφώσουμε τη ζωή μας, βρίσκοντας ποιοι πραγματικά είμαστε.
Τι θα λέγατε, λοιπόν, να ξεκινήσετε αυτήν την ανακάλυψη;

Κωνσταντίνα Αρβανίτη Συμβουλευτική Ψυχολόγος